Bu videoda gördüğünüz e-kitap ePub 3 formatında hazırlandı ve iPad üzerinde iBooks uygulamasında gösterildi. Farklı özellikleri biraraya getirebilmek adına e-kitap içerisinde Secret Garden’ın bir eseri fon müziği olarak kullanıldı. Ayrıca bazı sayfaları seslendirildi ve bir sayfasına video eklendi.

Frankfurtepub @ YouTube
Frankfurtepub @ Vimeo

Bunlar da güzel:

• Adobe eSeminerleri 95: “Dijital Yayıncılıkta E-kitap”
• Adobe InDesign ve E-kitap 2
• Adobe InDesign ve E-kitap 1
• O kitap, bu kitap, e-kitap

İlgili Yazılar:

• O kitap, bu kitap, e-kitap
• Adobe eSeminerleri 68: InDesign CS5.5 ePub Geliştirmelerine Genel Bakış
• Adobe eSeminerleri 95: “Dijital Yayıncılıkta E-kitap” konulu sohbet

ePub nedir? nasıl yapılır?

Küçük bir hatırlatma ile başlayalım: Bu yazı dizisinin ilerleyen bölümlerinde hazırladığımız dosyanın İdefix için nasıl paketleneceğini de anlatmaya çalışacağım. İdefix yöneticileriyle yaptığım görüşmede bundan memnuniyet duyacaklarını belirttiler, kendilerine buradan teşekkür ediyorum.

Adobe InDesign ve E-kitap 2

E-kitap deyince “.epub” uzantılı formattan bahsettiğimizi bir kez daha hatırlatmakta fayda var, Adobe Digital Publishing Suite içerisinde kullanılan “.folio” formatıyla çok karıştırılıyor. İkisi birbirinden farklı şeyler. Bunlar hakkında detaylı bilgiye ulaşmak için uzantıları üzerinden araştırma yapabilirsiniz.

Daha önce “ePub nedir?” sorusuna cevap vermeye çalışmıştım, o yazıma buradan ulaşabilirsiniz.

Şimdi basit bir ePub formatlı ekitap yapalım. Bunu bir ön çalışma olarak kabul edin. Daha sonra birlikte, halihazırda satışta olan kitaplar gibi 200-300 sayfa içeriği olan, içerisinde 8-10 tane görseli bulunan bir kültür kitabı örneğini, bir LOREM IPSUM kitabını birlikte yapacağız. Hatta bu çalışmayı bir eSeminer şeklinde de yapabiliriz.

Aşağıda adım adım anlattığım aşamaların ilgili dosyalarını InDesign dosyaları ve CSS dosyası olarak ekledim. Bazı detayları anlatmıyorum, InDesign’ı kullanmayı bildiğinizi varsayıyorum. InDesign belgesini açtığınız zaman nerede ne ayar yaptığımı biraz kurcalayarak görebilirsiniz.

• BAŞLAMADAN ÖNCE: Paragraf  ve karakter stilleriyle ilgili ayarlar tamamen bilgisayar ekranında bize nasıl görüneceğini göstermektedir. Asıl ayarlar CSS üzerinde olduğu için ekranda gördükleriniz sizi aldatmasın, bir e-okuyucuda herşey farklı görünecektir. Bu aşamada mümkün oldukça basit çalışabilirsiniz, basitliği sizi şaşırtmasın, metin ağırlıklı kitaplar için kolay bir yöntem sayılabilir. Biz “Paragraph Style Options >Export Tagging” özelliğini kullanacağız. Bu ayrımın farkında olmanızı istiyorum, yeri geldiğinde tekrar vurgulayacağım.

[IMG001] Adobe InDesign CS5.5′i açıyoruz.

[IMG002] ”Create New” sekmesinden “Document”i seçiyoruz ve açılan yeni pencerede gerekli ayarları resimdeki gibi yapıyoruz. “Margins” ayarları bize ortada 800×600 piksel şeklinde bir alan bırakıyor, buna görsellerin e-kitap içerisinde kullanılacak çözünürlükleri için ortalama bir güvenli alan diyebiliriz.

[IMG003] Girdiğimiz tüm ayarları kaydetmek için “Save Preset” diyoruz. Ben “ekitap” diye kaydediyorum. Siz istediğiniz ismi verebilirsiniz. OK ve OK diyerek yeni belgemi açıyorum.

[IMG004] Bu resimde yeni belgemizi ve marjin ayarlarının nasıl olduğunu görüyoruz. Ayarlarınızın bire bir böyle olması gibi bir zorunluluk yok, zira e-kitabın standart bir marjin ayarı yok. Tüm cihazlar birbirinden farklı çözünürlükte ekranlara sahip, dolayısıyla ortalama bir iş yapmak zorundayız. Profesyonelleştikçe cihazlara özel tasarımlar yapabilirsiniz.

[IMG005] “Type Tool” ile marjin çerçevesi üzerine bir yazı alanı açıyoruz.

[IMG006] “Type Tool” ile açtığımız çerçevenin ölçüleri: 800×600 piksel.

[IMG007] Açtığımız yazı alanına resimdeki gibi kitap iç kapak bilgilerini yazıyor ve “Links” menüsünden logomuzu ekliyoruz.

[IMG008] İlk sayfada kullanacağımız stiller: “BAŞLIKLAR, Kitap İsmi Alt Başlık, Yazar İsmi, Yayınevi Logosu”. Burada en önemli olan “BAŞLIKLAR” stilidir. Bu stili her bölümün başında tekrar tekrar kullanacağız. Bu şekilde kullanmaktaki amacımız, ePub dosya içerisindeki bölümlendirmeleri ve İçindekiler kısmını otomatik oluşturabilmektir. Siz istediğiniz stil isimlerini kullanabilirsiniz, önemli olan nerede ne isim verdiğinizi bilin, çünkü bu iş biraz html kodlama yapmak gibi.

[IMG009]  İlgili stilleri ilgili paragraflara uyguluyoruz (boş bir belgeyle adım adım deniyorsanız; hazırladığım InDesign belgesindeki stilleri çağırarak çalışabilirsiniz: “Window > Styles > Paragraph Styles” veya “F11″ ile açtığınız paragraf menüsünün sağ üst köşesine tıklayın ve açılan pencereden “Load All Text Styles”ı seçin, yine açılan pencereden hazırladığım dosyayı seçin ve tüm stilleri yükleyin).

[IMG010] Bu şekilde bir görüntü elde ediyoruz. Görüldüğü gibi Adobe logosu metin alanının içine gömülü yani “Anchored”. Biz buna bir de ince ayar çekelim ve yazılarımızı görmemizi engellemesin.

[IMG011] Logo veya resimlerin yazıların üstüne gelmesini önlemek için ilgili görseli seçiyoruz, sonra “Object >Anchored Object >Options”ı seçiyoruz.

[IMG012] Resimde görülen ayarları yapıyoruz: “Above Line > Alignment: Text Alignment /Space Before: 0 px / Space After: 0 px” (şimdilik ne görüyorsanız aynısını yapmaya çalışın, sonra bu ayarları Halid Özgür’ün de yardımıyla kurcalayabiliriz). “Preview” seçiliyse logonun artık yazıyı kapatmadığını göreceksiniz.

[IMG013] Diğer sayfaları hazırlamak için birkaç sayfa ekleyelim. Olur ya herkesin farklı çalışma tarzı vardır diye tüm adımları görsel anlattım. Konuyu bilenler hemen sıkılmasınlar, amacım InDesign ile yeni çalışmaya başlayan arkadaşlara yardımcı olmak.

[IMG014] Burada bir e-kitapta olması gereken minimum bölümlendirmeyi kullandım. Bu bölümlendirmeleri e-kitap diye eksik bırakmamak lazım, sonuçta bu bir kitap, mutlaka bir karşılama sayfası, jenerik/künye sayfası, yazarı tanıtıcı sayfası, ithaf sayfası bulunmalıdır.

[IMG015] – [IMG016] – [IMG017] Jenerik sayfasını hazırlarken: İlk satırda bulunan “Jenerik” yazısını “BAŞLIKLAR” stiliyle / “Yayın Yönetmeni…”  satırlarını ve “Adobe Türkiye…” satırlarını “Jenerik İsimler” stiliyle / Copyright uyarılarını “Jenerik Copyright” stiliyle / Adobe logosunu da “Jenerik Yayınevi Logosu” stiliyle stillendirdim. Farkındaysanız üst menülerden veya farklı bir yerden stillendirme ayarı yapmıyorum. Stilleri önce oluşturmalısınız ve sonra uygulamak istediğiniz yeri imleç ile seçerek istediğiniz stili uygulamalısınız. Burada eğer stillerin yanında + işareti çıkıyorsa stil penceresi dışarısından bir ayar değişikliği yapmış ve bunu stile kaydetmemişsiniz demektir. Stilleri daha iyi anlamak isterseniz: Vidobu’nun ilgili videolarına müracaat ediniz.

[IMG018] Örnek olması için Adobe Türkiye internet sitesine link ekliyorum, diğerlerini siz yapabilirsiniz (Apple iBooks bu linkleri destekliyor ama desteklemeyen cihaz/yazılımlar da var): “Window > Interactive > Hyperlinks > URL” (internet adresinin başına “http://” yazmayı unutmayın, e-kitapta bu yazım şeklini bir alışkanlık haline getirmekte fayda var).

[IMG019] – [IMG020] – [IMG021] Yazar bölümünde de dört farklı stil kullandım: “Yazar İsmi” için “BAŞLIKLAR” stilini / elektronik posta adresi için “Yazar Eposta” stilini / yazar biyografisinin ilk paragrafı için “Yazar Biyografi İlk Paragraf” stilini / devam eden paragraf(lar) için de “Yazar Biyografi Paragraf” stilini kullandım. Burada istenirse yazar epostası için “Hyperlinks” menüsünün alt kısmında yer alan zincir işaretinden bir eposta tanımlaması yapılabilir (Apple iBooks bu linke tıklandığı zaman eposta yazılımını açar).

[IMG022] Artık kitabın ilk bölümüne giriş yapıyoruz. Yine başlığımızı “BAŞLIKLAR” stiliyle işaretliyoruz. Başta dediğim gibi bu stili her bölümün başında kullanacağız. [IMG023] İlk paragrafa “Paragraf İlk Satır” stilini, devam eden paragraflara da “Paragraf” stilini uyguluyoruz.

[IMG024] Daha önce yaptığımız gibi “Anchored Object” ayarlarını bu görsel için de uyguluyoruz. Eklediğiniz tüm görsellere bu ayarları uygulamalısınız. Buradaki ayarı minimum ayar olarak kabul edebilirsiniz.

[IMG025] – [IMG026] Hazır bu görseldeyken “dışa aktarım” ayarlarını yapalım: “Object > Object Export Options >Açılan Pencere”deki tüm ayarları yapıyor ve OK’liyoruz.

[IMG027] Resim-altı yazısı için “Paragraf Resimaltı Yazısı” stilini uyguluyoruz.

[IMG028] “Obisit laborum…” diye başlayan kısma “Alt Başlık” stilini uyguluyoruz. Bu stili başka yerlerde de kullanacağız ve “İçindekiler” kısmında görünmesini istiyorsak bazı ayarlar yaparak görünmesini sağlayacağız.

[IMG029] – [IMG030] – [IMG031] Temel karakter stillerimize örnek olması için “Bold” – “İtalik” – “Bold İtalik” stillerini uyguluyoruz. Dikkat ederseniz hiçbir stilde, metinler seçili olduğu halde, stillerin yanında + işareti bulunmuyor, bu stillere dışarıdan bir müdahale yapılmadığını gösteriyor.

[IMG032] Son olarak bölümün (ve bu küçük kitabın) son stillendirmesini yapıyoruz: * * * ve “Paragraf * * *” stilini uyguluyoruz.

[IMG033] – [IMG034] “File >File Info…” seçeneğini seçtiğimiz zaman karşımıza “File Information for ekitap.indd” adıyla bir pencere geliyor. Burada sadece “Description” bölümüne birkaç bilgi giriyoruz. Bu bilgilerin bir standardı olmasına rağmen, cihazlar arasında standartlara önem verilmemesinden kaynaklanan durumlar olabiliyor. Satış amaçlı kullanacağınız platforma özgü bilgi girebilirsiniz ya da burada arşiv amaçlı olarak bilgilerinizi girer, istemediklerinizi “manuel müdahaleler” ile epub dosyanın içine müdahale ederek çıkartabilirsiniz. Bunları daha sonra detaylı inceleyebiliriz. Bilgileri girdikten sonra OK’leyip çıkabiliriz.

[IMG035] – [IMG036] “Layout > Table of Contents Styles…” seçeneğini seçtikten sonra açılan pencerede (daha önce herhangi bir stil kaydetmediyseniz) sadece “[Default]” seçeneğini görürsünüz. Biz “New…” diyerek yeni bir tane oluşturacağız. Bu ayarlar bizim “İçindekiler” sayfamızı oluşturmamızı sağlayacak. E-okuyucu cihazın kendisine ait “İçindekiler” sekmesine dokunduğunuzda gösterilen tüm başlıkları bu ayar sayesinde otomatik hazırlamış olacağız. Bununla ilgili ileri seviye düzenlemeler yapmak ihtiyacı olduğunda hangi dosyanın neresine müdahale edeceğimizi bir başka yazıda anlatabilirim.

[IMG037] – [IMG038] “BAŞLIKLAR”  ve “Alt Başlık” stillerini seçerek “Add” diyoruz ve sağ taraftan sol tarafa ekliyoruz. İlgili ayarlarını da resimlerde görüldüğü gibi yapıyoruz. İçindekiler kısmı için e-kitap sayfa numaralarına ihtiyacımız yok, çünkü e-kitaplarda tam anlamıyla böyle bir yapı yok. E-kitap cihazlarında eğer yazılım destekliyorsa, kendilerine özgü sayfa numaralarını yine görebilirsiniz. Sizin bu ayarlardan sayfa numarası eklemek için yapabileceğiniz birşey yok.

[IMG039] – [IMG040] “Save Style…” sekmesine tıklayıp bir isim veriyoruz ve OK ve OK diyerek çıkıyoruz. Artık “Table of Contents Styles” penceresinde kendi hazırladığımız “İçindekiler Stili”mizi görebiliriz.

[IMG041] Artık e-kitabımızı “.epub” formatı olarak kaydetmeye hazırız: “File > Export” seçeneğini seçiyoruz (Burada küçük bir not [IMG042]: Biz dosyayı dışa aktarırken bu resimde gördüğünüz “html tagları” ile dışa aktarma yapmış olacağız. Benim hazırladığım dosyada bu taglar zaten kayıtlı ve ilgili CSS dosyasında da gerekli ayarlar yapılmış durumda. Siz e-kitap tasarımlarınızda tüm bu ayarları kendiniz yapıyor olacaksınız. Dolayısıyla işin bu kısmına hakim olmak için “HTML” ve “CSS” konularını araştırmalı, bu alanda temel bilgiye sahip olmalısınız).

[IMG043] “File > Export” seçeneğini seçtikten sonra açılan pencerede ekitabımız için bir isim belirliyoruz ve “Save as type: EPUB” olarak seçiyoruz. “Save” diyoruz.

[IMG044] – [IMG045] – [IMG046] Açılan “EPUB Export Options” penceresindeki gerekli ayarları yapıyoruz.

“GENERAL” sekmesinde öncelikle yayıncıyı ve bu kitap için belirlenen “benzersiz” yayın değerini (örneğin ISBN) giriyoruz (Apple iBooks’a test etmek için cihazınıza bir e-kitap yüklediğiniz zaman, bu numarayı kontrol edeceğini unutmayın, aynı kitabı güncelleyip bir daha yüklemek istediğinizde işler istediğiniz gibi gitmiyor ve sorunlar oluyorsa, buraya girdiğiniz değeri değiştirmeniz veya cihaza yüklediğiniz bir önceki versiyonunu silmeniz gerekebilir). Varsa kapak dosyamızı ekliyoruz veya ilk sayfayı kapak resmi olarak kaydetmesini isteyebiliriz. Tek InDesign belgesiyle ve belli bir sıralama düzeninde çalıştığımız için “Ordering” kısmında herhangi bir ayar tanımlamamıza gerek yok, zaten burada başka bir seçenek de çıkmadı. Marjin ve diğer ayarları (şimdilik) görüldüğü gibi yapıyoruz.

“IMAGE” sekmesine geçtiğimizde, temel olarak 72 piksel seçtiğimizi varsayalım. “Fixed” ayarı görsellerin yazı alanı içerisinde konumlandırdığımız gibi görünmesini sağlıyor, bunu yaparken sabit piksel değerlerini kodluyor. Eğer “Image Size > Relative to Page” seçeneğini seçerseniz o zaman görsellerin sayfa genişliğine yayılmasını sağlayabilirsiniz. Ancak bu ayarlar tutarlı çalışmayabiliyor. En iyisi burada bazı ayarları standart yapıp, küçük “html” düzeltmeleri yapmak. Çalışma tarzınıza göre bu ayarlamaları daha kolay yapabilirsiniz. “Image Conversion” olarak ben “JPEG” seçiyorum ve eğer dikkat ettiyseniz, hazırladığım belge içerisindeki “links” klasöründeki görsellerin uzantısı “.jpeg” şeklindedir. E-kitapta bu uzantıyı kullanmak (şimdilik) daha doğru görünüyor. Diğer ayarları da yaptıktan sonra sonuncu sekmeye geçelim.

“CONTENTS” sekmesinde en baştaki “XHTML”i işaretliyoruz. “Contents” sekmesinde “İçindekiler” kısmının nasıl oluşturulacağıyla ilgili ayarlar var. Bu ayarların ilki “Use InDesign TOC Style” ben [IMG035]‘te anlattığım ve “İçindekiler” adıyla kaydettiğim kısmı burada tanımlıyorum. Böylece artık e-okuyucuda “İçindekiler”i gösterecek sekmeye tıkladığımda başlıkların görüntülenmesini ve buradan navigasyon yapılmasını sağlayabileceğim. İlgili başlıkların neler olduğunu hatırlayalım: “BAŞLIKLAR” ve “Alt Başlık”lar stilleriyle tanımladığım (seçtiğim) yazılar. Bu stillerle seçilmiş tüm yazılar otomatik olarak alt alta sıralanacak ve linklendirilecektir. Burada ihtiyacımız olan bir diğer husus: “Break Document at Paragraph Style” ile bu belgeyi birkaç “html” dosyaya bölmek. Bunu yaparken de işaretlediğimiz yerlerden bölmesini sağlamak. İşte o işaret “BAŞLIKLAR” stilidir. Bunu neden yapıyoruz? Çünkü ilk e-okuyucular ve halihazırda satılan uygun bütçeli e-okuyucular çok fazla işlemci ve hafıza gücü sağlayamadığı için ve bu ilk örnekler daha çok kültür kitapları gibi metin ağırlıklı kitaplara hitap ettiği için Megabyte yerine Kilobyte mertebesinde hareket ederler. Bu sebeple 300-500 sayfalık kitapların küçük parçalara bölünmesi, bölümlerin daha hızlı açılmasını sağlayacaktır (Apple iBooks için de bu kural geçerlidir, tasarımlarınızı bölümlendirmeniz gerekir, büyük tek bir dosya sorun çıkarabilir veya ağır çalışır). Son olarak “Use Existing CSS File” seçeneğinden ilgili CSS dosyamızı seçiyoruz ve OK diyoruz (ben template.css adıyla kaydetmiştim).

Şimdilik ayarları resimlerde gördüğünüz gibi aynen işaretleyin ve öyle OK’leyin. Bu ayarların detaylarını daha sonra ayrıntılı inceleyebiliriz. Bunların hepsini bir yazı içerisine sıkıştırmak kafamızı daha çok karıştıracağı için en önemli olan kısımlarından başlayarak adım adım anlatmak istedim. Burada anlattıklarımın üzerlerine detayları eklemek daha doğru olur diye düşünüyorum.

[IMG047] Kaydettiğimiz dosyayı “7-Zip” programıyla açalım ve içine bakalım (www.7-Zip.org). “ekitap.epub” dosyasına sağ tıklayıp “Open with > 7-Zip File Manager” diyoruz ve şunları görüyoruz: [IMG048] – [IMG049] – [IMG050]. Bu yapıyı bir önceki yazımızda anlatmıştık, tekrar bahsetmeyeceğim. İlk yazımızdaki dosya yapısını yaptığımız bu “ekitap.epub” dosyasında görebiliyoruz. İki klasör ve bir mimetype dosyasından oluşan bu yapı InDesign’ın bize verdiği standart bir yapıdır ve ekitap standartlarına uygundur. OEBPS klasörünü açtığınızda bir web sitesi yapısına benzeyen, çoğumuzun hiç yabancı olmadığı bir yapıyla karşılaşırız. Bu yapıyı belki mizanpaj, sayfa tasarımıyla uğraşan arkadaşlarımız bilmiyor olabilirler, bu genel itibariyle bir XML yapıdır. Fakat farklı kurallarla yeni bir yapıya dönüştürülmüştür. Arkadaşlarımızın e-kitapla meşgul olmak istemeleri halinde bu yapıyı inceleyerek kodlarını kurcalamaları ve bu alana biraz merak salmaları gerekmektedir.

[IMG051] – [IMG052] – [IMG053] Örnek e-kitabımızın Apple iBooks’ta nasıl göründüğüne bir bakalım mı?

Arkadaşlar eksikler, kusurlar olabilir. Her zaman söylüyorum ben sayfa tasarımından yetişmiş bir yayıncıyım. Elektronik yayıncılık konularına 1997 yılından beri ilgi duyuyorum. Hiçbir zaman yazılımcı olmadım, olmak gibi de bir niyetim yok. Herkes kendi işini yapsın diyorum ve ekliyorum: Bu iş artık biz sayfa tasarımcılarının işi. Bunlara biraz ilgi duymak ve araştırmak gerekiyor.

Elimizde Adobe InDesign CS5.5 gibi güçlü bir alet var ve yeni sürümü CS6.0 gelmek üzere, betaları yayınlandı. Bizi güzel günler bekliyor diyebilirim. E-kitap konusunda güzel ve etkileyici tasarımlar yapabilmek için bir parça kodlama bilmek gerekiyor. Aksi halde kontrolü elinizde tutamıyorsunuz. Kodlarla uğraşmak sizi korkutmasın, bir miktar HTML ve bir miktar CSS öğrenmekte fayda var.

Yazının eksikleri varsa, uyarılarınızı dikkate alır ve düzeltirim. Elimden geldiğince ezbere bir iş çıkarmaya çalıştım. Bu işi ezbere yapın, sonra mantığını oturtun diye bir tavsiyede bulunabilirim, ufak tefek çok ayrıntı var, hepsini birden anlamaya çalışmak bazen zor olabiliyor. Bir de unutmayın: Burada anlattıklarım e-kitap hazırlama yöntemlerinden sadece birisi. Farklı farklı metodlar var, araştırabilirsiniz, araştırmalısınız. Adobe Günlüğü olarak e-kitap konusunda Türkiye’de merkez adres olmak yolunda ilerliyoruz.

Yorumlarınızı site üzerinden bekliyorum, yorum yoksa kimse anlamamış sayacağım…

Herkese selam, görüşmek üzere.

MG: @mahmutgulec

[Bu yazı Mahmut Güleç'in TEYTAG'dan ayrılması sebebiyle 22.02.2012 tarihinde tekrar düzenlenmiştir.]

İlgili Yazılar:

• O kitap, bu kitap, e-kitap
• Adobe InDesign ve E-kitap 1
• Adobe eSeminerleri 68: InDesign CS5.5 ePub Geliştirmelerine Genel Bakış

E-kitap nedir? Böyle klasik bir giriş yapacak olursak, e-kitap için basılı bir yayının ekran üzerinde görüntülenebilen elektronik versiyonu diyebiliriz. Ben burada dünyada yaygın olarak kullanılan ve artık standartları belirlenen bir format olan “.epub” formatından bahsedeceğim. Bu konuda teknik tüm detayları öğrenmek isteyen arkadaşlar International Digital Publishing Forum adlı e-kitabın standartlarını belirleyen organizasyonun www.idpf.org adresli sitesine giderek daha detaylı bilgi edinebilirler.

E-kitap, dizüstü-masaüstü bilgisayarlarımızda, tabletlerde, telefonlarda, e-kitap okuyucularda görüntülenebilir. Yeni yeni hayatımıza girmeye başlayan smart tv’lerde bile görüntülenme imkanı vardır. Bu durumda, e-kitaplar uygun büyüklükte ve okumaya elverişli bir ekranı olan tüm cihazlarda görüntülenebilir diyebiliriz.

Burada kısaca cihazlara değinmek isterim, ekranları genel itibariyle en basit şekilde 2’ye ayırmak doğru olur diye düşünüyorum:

1) Arka ışık aydınlatmalı ekranlar: bilgisayar ekranları, tabletler (iPad, Samsung, Motorola gibi), telefonlar (iPhone, HTC, Samsung gibi), smart tvler vs.

2) E-ink ekranlar: bunlar tamamen yeni ve farklı bir teknolojinin ürünü ekranlardır (bkz. www.eink.com). Son zamanlarda renkli versiyonları da yapılmaya başlanmıştır. Arka aydınlatma kullanılmadığı için gözü yormayan, kesintisiz-titreşimsiz görüntüleme sunan farklı bir teknolojidir. Gözünüz bir kağıda bakarken ne kadar yorulursa e-ink ekrana bakarken de ancak o kadar yorulur.

iPad gibi tabletlerden e-kitap okuduğunuzda, bir süre sonra ekrandaki görüntünün oluşmasını, bize yansımasını sağlayan arka ışığı gözlerinizi yormaya başlayacaktır. Özellikle uzun süre kitap okuyanlar için bu son derece rahatsız edici olabilir. Şu an için yapabileceğimiz tek şey ekranın ışık ayarını kısmak olabilir. Kısa süre içerisinde iPad’in aynı iPhone’larda yaptığı gibi retina-display ekrana geçmesi bekleniyor, belki bu sayede okuma zevkine ve göz sağlığına katkıları olacaktır.

Hemen belirteyim, e-ink ekranlı cihazlarda yazıları görebilmek için bir ışık kaynağına ihtiyaç vardır, yani gece yatarken bu cihazlardan e-kitap okumak isterseniz en azından bir kitap lambasına ihtiyacınız olacaktır. Günışığında harika bir okuma deneyimi sunan bu cihazlar, geceleri bir kitap kadar görünmez olurlar.

* * *

Ekranlarla ilgili bahsi burada kısa kesiyorum, başlı başına bir konu olmakla birlikte bizi şu an en çok ilgilendiren yönü, hemen hepsinin farklı ölçülerde olmasıdır. İnternet sitesi tasarımı yapan arkadaşların en çok karşılaştıkları sorunlardan biridir bu. Farklı ekranlarda, farklı platformlarda e-kitabın nasıl görüntülenebileceği sorusu hala tam bir kurguya oturmamıştır. Burada IDPF standartları belirleyen bir organizasyon olarak artık e-kitabın her cihazda belli standartlar dahilinde düzgün görüntülenmesini sağlamaya başlamıştır. Tüm çalışmalara rağmen yazılım üreticilerinin yeterince bu standartları gözönünde bulundurmamasından mı kaynaklanıyor bilemiyorum, siz de e-kitaplarınızı yaptığınızda ve test ettiğinizde birçok farklılıklarla karşılaşacaksınız. Bu durumda yapacağınız ilk şey standartları sorgulamak olmalıdır. O zaman sorunun sizden mi yoksa okuyucu yazılımdan mı kaynaklandığını anlayabilirsiniz.

Ben e-kitap üretiminin standartlara bağlanmasını kültür kitapları açısından önemsiyorum. Kültür kitaplarından kastetmek istediğim ağırlıklı olarak metin içeriği olan kitaplardır. Çocuk kitapları gibi görselliğin öne çıktığı kitaplarda durum tamamen farklı bir boyut kazanıyor, onlar için şu an dünyada yaygın kullanım uygulama yapmak yönündedir. Bu konudaki gelişmelerden de yeri geldikçe bahsedebiliriz.

* * *

Başlarken sizden bir konuda ufak bir ricam olacak, işim gereği yazılımcı olduğumu veya bu konudan çok iyi anladığımı düşünebilirsiniz, ama hayır, ben yazılım noktasında uzman değilim, en iyi bildiğim şey bir kitabın nasıl hazırlanması gerektiği ve buna hizmet edecek herşeyi bulup kullanabilmek. Yazılım noktasında kesinlikle konuyu benden daha iyi bilen arkadaşlarımız vardır, yanlışlarımız varsa bizi yönlendirsinler, daha güzelini birlikte yapalım.

Benim amacım, Türkiye’de e-kitap yayıncılığının ivmelenmesine küçük de olsa bir katkı sağlayabilmektir. Hergün o kadar çok soruyla karşılaşıyorum ki, başta ben de ne yapacağımı bilemedim. Barış Özcan ve Halid Özgür’le yaptığımız görüşmelerde burada e-kitapla ilgili yazılar yazmamın doğru olacağına karar verdik.

Adım adım işlenmesi gereken bir konu, tamamen teknik. Bugün kitap basmak çok kolaylaştı, e-kitap da kısa bir zaman sonra öyle olacak ve biz bunun en kısa zamanda olmasını istiyoruz. Onun için de birlikte hareket edersek ülkemiz adına bu gelişimi sağlayabiliriz diye düşünüyorum.

* * *

E-kitap üretimini klasik kitap üretimi kurgusu içerisine yerleştirdiğimiz zaman bu iş sayfa tasarımcılarının yapacağı bir iş olarak gözüküyor. Sayfa tasarımıyla uğraşan arkadaşlar ek bilgilerle artık aynı kitabın e-kitabını da hazırlayabilir hale gelecekler. İş üretim formlarına e-kitap da eklenecek ve artık basılı kitapla e-kitap aynı anda üretilecek. Burada basılı kitap bir iş olarak matbaaya, üretim müdürüne gönderilirken, e-kitap direkt olarak satışa gönderilecek. Aradaki insanlara, iş gücüne ne olacak? Evet, an be an dünya değişiyor ve evrensel iş kurguları da gelişiyor. Bazı iş kolları yok oluyor, bazıları yok olmaya yüz tutuyor. Matbaacılık da bir süre sonra yayıncılığın en önemli parçası olmaktan çıkabilir ve muhtemelen çıkacaktır. Bizi burada ilgilendiren en önemli şey yaşadığımız an olduğuna göre, e-kitap işinin en çok kimi etkilediği sorusuna bugün için vereceğimiz cevap: sayfa tasarımcılarıdır.

Evet, benim kanaatim bu işin en çok sayfa tasarımcılarını etkileyeceği yönündedir. Artık sayfa tasarımcıları sadece basılı kitabı hazırlayan ve neredeyse ezbere yaptığımız bir işten, bugün daha teknik bilgiler içeren, mevcut bilgileriyle yapamayacakları, kendilerini geliştirmek zorunda oldukları, kapsamı biraz daha genişlemiş bir işe doğru yöneleceklerdir. Birçoğumuz hemen ayrı bir ekiple bu işi hallederiz diye düşünüyoruz. Ancak kurguyu doğru oturtmak istiyorsak, bu işin sayfa tasarımı, mizanpaj yapan arkadaşların görevi olduğunu unutmamalıyız. En çok hata yapılan nokta bu işi bilgi-işlem departmanına havale etmektir. Burada bilgi-işlem departmanı sadece kurguyu yapmak kadar görevli olabilir. İşin tamamını bilgi-işlem departmanına havale etmek demek, mizanpaj unsurlardan yoksun, düz metin şeklinde e-kitaplar görmek demektir. Halbuki bugünkü ortam hemen tüm mizanpaj unsurlarını kullanmayı mümkün kılıyor. Yakın bir gelecekte bu konuda herhangi bir sorun kalmayacağını düşünüyorum. İlkler her zaman sorunlu olur ancak bugün epeyce yol katedildi bu konuda. Siz de şirketinizde e-kitap çalışmalarına başlamak istiyorsanız bilgi-işlem çalışanlarından yardım alın, ancak kurguyu sayfa tasarımcılarına bırakın. Çünkü kitabın nasıl görünmesi gerektiğini en iyi bilen kişi sayfa tasarımcısıdır, son karar onun olmalıdır. Ben bunu önemsiyorum. Bu nedenle de işin en başında özellikle belirtmek istedim.

* * *

Biz şimdi e-kitabın ne olduğuna geri dönelim. E-kitap dediğimiz “.epub” uzantılı format aslında birçok dosyayı içinde barındıran bir taşıyıcı formattır. Sanırım böyle söylemekte bir sakınca olmaz. Diyelim ki “kitap.epub” diye bir dosyanız var.

Bu dosyanın “.epub” uzantısını “.zip” yapar ve bunu açarsanız içerisinde başka dosyalar olduğunu göreceksiniz.

“.epub” uzantılı dosya aslında bir zip dosyası gibi birçok dosyayı bir araya toplayacak şekilde ve e-okuyucu cihazların ya da yazılımların anlayabileceği şekilde bir sıra gözetilerek kodlanmıştır.

E-kitabın içine girdiğimizde,  aslında klasörlerden ve birçoğu html dosyadan oluşan bir dosya yapısına sahip olduğunu görüyoruz. Bu Adobe InDesign’ın bizim için kurguladığı ve yapmaya uğraşmayacağınız bir yapıdır. Ancak neyin ne olduğunu bilmenizde fayda var, çünkü yeri geldiğinde bu dosyaları Adobe DreamWeaver ile açıp küçük düzeltmeler yapacağız/yapabiliriz.

Burada örneklendirmeye çalıştığım herşey EPUB 2.0.1 (http://idpf.org/epub/201) kuralları dahilindedir. Yine ayrıntılı bilgi almak isteyen arkadaşlarımız IDPF.org sitesinden istifade edebilir.

Bu yapıyı e-kitap çıktısı alacağımız zaman tekrar inceleyeceğiz. Şu an için böyle bir yapıyla uğraşacağımızı bilmemiz yeterli diye düşünüyorum.

Burada sevineceğimiz birşey var, sayfa tasarımcısı olarak tüm bu kodlar vs. gibi bir dünya işle uğraşmayacağız, burada gördüğünüz herşey otomatik olarak üretilecek, bu dosyaları tek tek manuel olarak üretmeyeceğiz. Öğrenmemiz gereken bilgi düzeyi basit “html” düzeyinde olacaktır. Bu kadarını bilmemiz başlangıç için yeterlidir.

* * *

Dikkatinizi çekmek istediğim diğer bir nokta şudur: bazen bir cihazda görüntülediğiniz e-kitabın farklı bir tür cihazda tam da istediğiniz gibi görünmediğini göreceksiniz. Bu sorun zamanla standartların oturmasıyla ortadan kalkacaktır. Yazılım ve cihaz üreticileri bu standartlara henüz tam anlamıyla uymuyor olabilir, ya da en azından ben bazılarının uymadıklarını düşünüyorum.

Bu sizi korkutmasın, yaptığınız iş muhtemelen doğrudur, yalnızca standartlara uyulmadığı için düzgün görüntülenemiyordur, farklı e-okuyucular kullanın ve “şimdilik” yapmak istediğiniz şeyin ortalamasını bulmaya çalışın.

Herkes gibi biz de kitabımızın en iyi şekilde görüntülenmesini isteriz. Ama günün şartlarını da gözardı edemeyiz. Unutmayın ki bütün dünyada bu iş henüz başlamış sayılır. Amerika kendi içinde epeyce bir yol almış gibi gözükse de, sadece Türkiye değil, Almanya, Fransa gibi ülkelerde dahi e-kitap henüz başlamıştır. Sürekli yeni gelişmeler yaşanmaktadır. Standartlara her geçen gün bir yenisi eklenmektedir.

* * *

E-kitap olarak kaydettiğimiz dosyanın içerisinde “.html” uzantılı dosyalar olduğunu görüyoruz. Bundan hareketle e-kitabın davranış şeklinden bahsetmek istiyorum. Dikkat ettiyseniz, genellikle internet sitelerinde iki türlü sayfa tasarımı görüyoruz, birinci tür sitelerde herşey sabit bir tasarıma sahiptir, hiçbir şeye müdahale edemezsiniz. Görseller ve yazılar aynen basılı yayıncılıkta olduğu gibi sabit mizanpaj ile hazırlanmıştır. İkinci tür sitelerde ise özellikle yazılı unsurlara istediğiniz gibi müdahale edebilirsiniz. Hatta çok iyi hazırlanmış sitelerde yazı fontunu büyütüp küçültmekle kalmaz, fontu da değiştirebilirsiniz. Arka plan rengini değiştirebilirsiniz. Burada amaç, özellikle çok yazı barındıran sitelerde, okuyuculara daha iyi bir okuma deneyimi sunmaktır.

E-kitapta da aynen böyle bir durumdan bahsedebiliriz. E-ink okuyucularda imkanlar daha kısıtlı gibi görünse de iPad gibi tablet cihazlarda sunulan yazılımlar neredeyse herşeye müdahale etmemize olanak verir. Okuyucu neler yapabilir? Okuyucu e-kitabını istediği yazı fontuyla, istediği font büyüklüğüyle, istediği yazı rengiyle, istediği marjin ayarlarıyla ve istediği şekilde (yattığı yerden, oturduğu yerden dahil olmak üzere) özgürce okuyabilir. Arka plan rengini değiştirme konusunda size farklı seçenekler veren yazılımlar olduğu gibi, örneğin Stanza adındaki iPad/iPhone uygulaması gibi hazır şablonlar sunanları da vardır. Burada bizim için önemli olan husus şudur:

Biz tasarım yaptığımızda herşeyin bizim istediğimiz yerde bizim istediğimiz gibi görünmesine alıştık yıllar boyunca. E-kitapta ise durum tamamen farklı. Okuyucunun elinde farklı imkanlar var ve bunları istediği gibi kullanabilir. Siz e-kitabın içine çeşitli notlar yazıp o marjinleri seçme, bu fontla güzel gözükmez, bu font büyüklüğünde okunmaz diyemezsiniz. Peki ne yapmalıyız? Tasarımlarımızı bu yeni duruma göre adapte etmeliyiz.

Örnek olarak şunu düşünün: Font büyüklüğünü bir kademe artırdığınızda e-kitabın sayfa sayısı diyelim ki 200 sayfadan 300 sayfaya çıkabilir. Herşeyin yeri değişecektir. Bu yeni durumda sayfa sayısının, kelime yerleşimlerinin mizanpaj açısından bir anlamı yoktur. Okuyucu sayfa kenarlarında geniş marjlar isteyebilir ve e-okuyucunun bununla ilgili bir ayarı varsa buna müdahale edebilir. Başımıza hiç ummadığımız birçok şey gelebilir. Konuya tam hakim olmak isteyenlerin bu senaryoların hepsini denemesi gerekir.

Ben bu konuda çok detaya girdiğim zaman işin içinden çıkamadığımı farkettim ve işi realize etmek adına kendimce bazı standartları baz alarak hem telefonlarda hem de tabletlerde ortalamasını alabileceğim bir tasarım yapısına karar verdim. Öyle zannediyorum ki, bir süre sonra (çok değil) yaptığımız bu çalışmaların güncellenmesi gerekecektir, çünkü sürekli yeni standartlar belirleniyor ve e-okuyucuların özellikleri artıyor. Bu süreci en iyi şekilde değerlendirmek adına, eğer teknik konularda çok iyi değilseniz, bilgi-işlem uzmanı değilseniz, veya teknik ayrıntılarla uğraşmaya tahammülünüz/sabrınız yoksa, mümkün oldukça sınırları çok zorlamayan e-kitap tasarımları yapın ve bazı unsurları şimdilik kullanmayın.

Yine bir örnek: Ben ilk yaptığımız e-kitapların hiçbirinde gömme harf kullanmadım. Çünkü tüm okuyucularda aynı şekilde görüntülenmiyor. Evet gömme harf çok güzel birşey, kitaplarda çok şık duruyor. Ancak bu konuda şimdilik bazı sorunlar var, en iyisi bir süreliğine bazı şeylerden feragat etmek. Fakat bu durum uzun sürmeyecek, yakında bu sorunların tek tek çözülmesini bekliyoruz.

Türkçemiz için en büyük sorun ise tireleme sorunu, yazılımlar buna izin vermiyor nedense. Arka planda ne yapılması gerek bilmiyorum ama bu, görüntülemede en büyük estetik sorunu oluşturuyor. Kelime araları siz istemeseniz de açılıyor. Tireleme sorunu çözülmesini beklediğim ilk büyük sorun, diğer herşeyin aksine bu gerçekten bir sayfa tasarımcısı için tahammül edilemeyecek bir görsellik sunuyor bize.

* * *

Evet, e-kitap nedir deyince, teknik açıklamasını birçok yerde bulabilirsiniz, bunlarsa benim dikkatinize sunmak istediğim şeklidir. Buradan hareketle bir sonraki yazıdan itibaren birlikte örnek bir e-kitap hazırlayacağız. İsmi “Kitap” olan bir “Lorem İpsum” kitabı hazırlayabiliriz. Stillerini, resimlerini anlatmaya çalışacağım.

• InDesign’dan tam anlamıyla faydalanmak ve hem basılı hem elektronik yayıncılıkta etkili tasarımlar yapabilmek için Halid Özgür’ün Vidobu’da yayınlanmış olan InDesign CS5 Tipografik Tasarımda Stilleri Etkili Kullanma Yöntemleri adlı video setini incelemenizi öneririm: http://goo.gl/tB11k Amerika’yı yeniden keşfetmeye hiçbirimizin ihtiyacı ve zamanı yok. Stil konusunun işin yarısını teşkil ettiğini söyleyebilirim. InDesign’da stillendirmeyle ilgili hemen tüm sorularınızın cevabı bu videolarda var.

• Adobe Help sayfalarında InDesign hakkında herşeyin anlatıldığı dokümanları bulabilirsiniz, bunları ve özellikle konumuzla ilgili olan kısımları okumanızda fayda var. Help dosyaları, özellikle yeni başlayanların iyi bir InDesign kullanıcısı olması için gerekli tüm bilgileri içerir. http://help.adobe.com/tr_TR/indesign/cs/using/index.html

• Adobe Günlüğü üzerinde InDesign sekmesi altında yine bu konu hakkında içerikler bulabilirsiniz.

Bu kadar genel bilgi yeterlidir diye düşünüyorum, yine bilgim ve merakım dahilinde tüm arkadaşlarıma elimden geldiğince cevap vermeye çalışacağımı hatırlatırım. Sorularınız varsa çekinmeyin, bilmiyorsam ben de öğrenir sizinle paylaşırım.

* * *

Twitter ile ilgili bir küçük hatırlatma yapmak isterim: #ekitap hashtag‘ını kullanarak bu konuda Twitter üzerinden sürekli bilgi paylaşımları yapabiliriz. Zamanla bu kullanım şeklini arttırabilirsek anlık ihtiyaçlarımıza Twitter üzerinden cevap bulabiliriz.

Hepinize iyi bir hafta diliyorum.

İlgili Yazılar:

• Adobe InDesign ve E-kitap 2
• O kitap, bu kitap, e-kitap
• Adobe InDesign ile sayfa tasarımında 10.Yıl

“Dijital Yayıncılıkta E-kitap” konulu eSemineri izlemek için tıklayın.

Bu haftaki Adobe eSeminerinde, Dijital yayıncılığın önemli konularında biri olan E-kitap üzerine sohbet ettik. Sektörün E-Kitap noktasında geldiği son durumu, yurtiçi ve yurtdışı kitap fuarlarını, meslek birliklerini ve bu işin standartlarına dair ipuçlarını verdik.

Bu hafta katılım formunu dolduranlar arasında sorduğumuz soruya doğru cevap veren Uğur Kuzu ve Aydın Alkan Tali iPad Uygulamalarını kazandı. Siz de katılım formunu doldurarak katılma hakkını elde edebilirsiniz.

İlgili Yazılar:

• Adobe eSeminerleri 98: InDesign’da Word belgeleri ile çalışmak
• Adobe eSeminerleri 86: Photoshop’ta Hazırlanan Transparan PSD Görsellerin InDesign’da Kullanımı
• Adobe eSeminerleri 91: Dreamweaver ile PHP Programlama

Bu haftaki Adobe eSeminerinde, Dijital Yayıncılık üst başlığında “e-kitap” konulu bir sohbet yapacağız. Türkiye’de bu konuda neler yapılıyor, yayınevleri ve sayfa tasarımcıları neleri dikkate almalı, nereden ve nasıl başlamalıyız gibi aklımızı çok meşgul eden sorular üzerine keyifli bir sohbet olacak. E-kitap’la ilgilenenler bu eSemineri kaçırmamalı.

Ayrıca Katılım formunu doldurarak eSeminer sonrasında yapacağımız çekilişte sürpriz hediyeler kazanabilirsiniz. Bunun için 3 şart arıyoruz: 1) Formu yalnızca bir kez doldurmuş olmak, 2) daha önce hediye almamış olmak ve 3) seminerde bulunup çekilişte kazanmak ya da sorulan soruya doğru cevap vermek.

eSeminerimiz hakkında bilgiler:

• Dijital Yayıncılık ile ilgilenenlere yönelik bu seminer Türkçe ve online olarak web tarayıcınızla izlenebilecek,
• 30 Kasım 2011 Çarşamba günü saat 11:00 – 11:45 arasında gerçekleştirilecek,
• Katılım ücretsiz, kayıt olmanız gerekmiyor. Katılım için eSeminer tarihi ve saatinde aşağıdaki linke tıklamanız yeterli.

Katılım için:
http://my.adobe.acrobat.com/adobe-eseminerleri

Connect Pro oturumuna katılmadıysanız bağlantınızı test edin ya da genel bilgi alın.

İlgili Yazılar:

• Adobe eSeminerleri 95: “Dijital Yayıncılıkta E-kitap” konulu sohbet
• eSeminere Davet: Premiere Pro Geçiş Efektleri
• O kitap, bu kitap, e-kitap

Mayıs 2011’de Adobe’nin duyurduğu InDesign CS5.5 versiyonu ile birlikte e-kitap hazırlamak daha kolay ve daha sorunsuz hale geldi. İlgilenenlerin bildiği gibi e-kitap hazırlarken dikkat edilecek birçok şey var. Bunların hepsine hükmedebilmek ve “bizim istediğimiz gibi” bir sonuç vermesini sağlamak istiyorsak basitten zora giderek temel unsurların doğru kodlanmasını sağlamalıyız. Eğer InDesign kullanırken tüm stillendirmeleri doğru yapıyorsanız, üşenmeyip tüm metinleri paragraf ve karakter stillerine bağlıyorsanız, e-kitap hazırlamak için gerekli işlemlerin en zor kısmını atlattınız demektir.

Burada anlatmaya çalışacağım işlemler ilk başta kafa karışıklığına sebep olabilir. Çünkü normalde dizgi-mizanpaj-grafik işler yapan kişilerin ilk elde ilgilendikleri konular arasında kodlama yoktur. Adobe her ne kadar bizim için bu kodlamaları minimize etmiş olsa da e-kitap formatı olan “.epub” uzantılı dosyayı basit bir “farklı kaydet” işlemiyle elde edemiyoruz. Normalde bunu yaptığınızda hiç sorun çıkmamasını bekliyorsunuz, ancak yaptığınız mizanpaj basılı yayıncılık kurallarına göre hazırlandığı için dijital yayıncılık kurallarıyla henüz birebir örtüşmüyor.

Peki nereden başlayalım, nasıl bir plan yapalım?

Yaptığım araştırmalar neticesinde, özellikle geriye dönük olarak yapılacak işlerin çokluğunu ve cihazların sınırlı özelliklerini gözönüne aldığımda, basit bir e-kitap mizanpajıyla başlamanın daha doğru bir karar olacağına karar verdim. Bu noktada bir küçük hatırlatma yapmak istiyorum, tüm işlemleri Adobe InDesign CS 5.5 üzerinden anlatacağım, eğer CS5 veya CS4 kullanıyorsanız size tavsiyem 30 günlük deneme sürümünü indirip denemeniz olacaktır. Birçok şeyin ne kadar kolaylaştığını ve daha temiz kodlama alabildiğinizi göreceksiniz.

InDesign ile ilgili iş üreten, mizanpaj yapan kişilere yönelik bir anlatım olacağı için, eğer InDesign kullanmayı yeni öğreniyorsanız, biraz tecrübeye ihtiyacınız olabilir. Bu yüzden InDesign ile ilgili Vidobu.com sitesindeki videoları izlemenizi tavsiye ederim. Sonrasında burada yapılan işlemleri daha iyi anlayabilirsiniz. Amacım bir sürü bilgi karmaşası içerisinden işleyen, çalışan bir yöntem (veya yöntemler) sunabilmektir.

Burada herşeyi tek bir yazıda anlatmak mümkün olmayacağı için genel anlatımlı videolar-görseller hazırlamayı planlıyorum. Sonrasında konunun farklı parçalarını daha detaylı olarak da inceleyebiliriz. Bütünü oluşturan parçaların neler olduğu, nerelere manuel olarak ve nasıl müdahale edebileceğimizi öğreneceğiz. Daha ince ayarlar yapmak isteyen arkadaşlarımıza detay bilgi vermiş olacağız.

Aramızda konuyu iyi bilenler, bu konularda tecrübesi olanlar veya bazı detayları bizden daha iyi bilen arkadaşlar olabilir, lütfen bilginizi bizlerle paylaşın, daha iyisini daha güzelini birlikte yapalım.

Bu bir başlangıç yazısı olsun, bu haftadan itibaren e-kitap ve dijital yayıncılık konulu paylaşımlarımız başlıyor. Yazılarımız “InDesign” kategorisi altında listelenecektir. InDesign CS5.5 kullanmıyorsanız demolarınızı en kısa zamanda kurun (mümkünse birer tane edinin, özellikle de Türkçe olanlar %50 indirimli satılmıştı, kampanya hala devam ediyorsa kaçırmayın).

Hepinize iyi çalışmalar diliyorum, elimden geldiği kadar haftalık düzenli yazı yazacağım, takip edin, arkadaşlarınıza haber verin.

Bana ulaşmak için buradaki yazılara yorum yazmanız yeterlidir, ancak beni twitter.com/mahmutgulec adresinden takip edebilirsiniz.

Bu hafta içerisinde yayınlayacağımız ilk e-kitap yazımızda buluşmak üzere

İlgili Yazılar:

• Adobe InDesign ve E-kitap 1
• Adobe InDesign ve E-kitap 2
• E-kitap’ta ePub3 Formatı

Standart sürüm InDesign içerisinde Arapça yazım desteği olmadığı için yazı yazmak istediğimizde (eğer dil/klavye ayarları yapılmış ve uygun bir font yüklenmişse) göreceğimiz şey soldan-sağa doğru giden Arapça harfler kümesi olur. En iyi ihtimalle sağdan-sola bu harfleri dizmeyi başarırız; ancak bu harfler birbirlerine bitişmez ve anlamlı bir bütün de oluşturmaz. Detayına inersek, Arapçaya özgü yazım kuralları da işin içine girdiği zaman, dosyamız içinden çıkılmaz bir hal alır.

Peki ne yapabiliriz?

Eğer sürekli Arapça metinlerle çalışmak zorunda kalıyorsanız, hiç tereddüt etmeden söyleyebilirim ki, Adobe InDesign CS5 ME sürümünü satın almak akılcı ve zaman kazandıran bir tercih olacaktır. Ancak, “Ben standart sürüm InDesign aldım, hem de yeni aldım ne yaparım şimdi?” diyorsanız yazımızı okumaya devam edin.

Aşağıdaki adreslerde farklı dil seçenekleriyle hazırlanmış iki eklenti bulunuyor. İlki, InDesign CS5 ME sürümüne benzer olarak hazırlanmış olan “World Tools” isimli eklenti, diğeriyse “World Tools Pro” isimli, ilave olarak Çince, Japonca ve Korece desteği de bulunan eklentidir.

http://in-tools.com/cms/products/plugins/world-tools/
http://in-tools.com/cms/products/plugins/world-tools-pro/

Arapça desteği için “World Tools” bize yeterli olacaktır. 99 usd olan bu eklentiyi satınalmadan önce 20 günlük deneme sürümünü kullanmalı, tüm ihtiyaçlarınızı test etmelisiniz; beklentilerinizi karşılayıp karşılamadığını görerek satın almanız daha doğru olur. Eğer karmaşık tasarımlar, indeksli, dipnotlu, birçok Arapça-Türkçe karşılıklı yazımların olduğu sayfalar içeren tasarımlar yapacaksanız, ciddi sorunlarla karşılaşmamak için Indesign CS5 ME sürümünü tercih etmelisiniz.

Eklentiler ve ME versiyonu arasında karşılaştırma yapmak gerekirse Arapçayı okur-yazar seviyesinde iyi bilen bir kişinin değerlendirmelerini baz alın derim, burada böyle bir karşılaştırma yapmayacağım. İlgili bağlantılarda eklenti ile InDesign ME’nin artı ve eksi yönleri anlatılmış, konuya ilgili arkadaşların incelemesini öneririm.

Eklentiyi Nasıl Kuracaksınız?

Eklentiyi “Download Trial” bağlantısından indirdikten sonra sıkıştırılmış klasörü ayıklayın, “World Tools” adlı klasörün içindeki “World Tools Installer”a çift tıklayın ve yüklenmesini sağlayın. Daha sonra Indesign’ı açıp yeni bir döküman açtığınızda, “WorldTools Demo Version” yazılı bir lisans penceresi göreceksiniz, ok deyip kapatabilirsiniz (20 günlük süre sonunda satın almak isterseniz “Get Licence” diyebilirsiniz).

InDesign’ı açtığınızda, menü çubuğunda “InTools” ve “API” adıyla iki yeni sekme göreceksiniz. Bunlardan “InTools” sekmesini kullanarak yazı ile ilgili ayarlarınızı yapabilirsiniz. Burada işin içine sağdan sola, soldan sağa yazım, kitap sağ elde, kitap sol elde kavramları giriyor; bunları Arapça dizgi ve mizanpaj yapanlar sıkça kullandıkları için iyi bilirler, bunların teknik anlatımına burada girmiyorum (bu benim alanım değil, daha bilgili arkadaşlardan detaylı ve doğru bilgi alabilirsiniz).

Hemen bir-iki Arapça denemesi yapmak için

1. Type Tool’u kullanarak bir yazı alanı açın,
2. Menü çubuğundan “InTools > WorldTools > Paragraph > Adobe World-Ready Paragraph Composer” seçin,
3. Yazınızı sağ tarafa hizalayın,
4. Arapça bir font seçin,
5. Yazmaya başlayın

(Not: Arapça yazabilmek için sisteminizde uygun bir font yüklü ve Arapça klavye seçilmiş olmalıdır.)

Sonuç olarak

Başarılı bir eklenti olduğunu düşünüyorum. İlk tecrübede Arapça yazmakla ilgili herhangi bir sorunla karşılaşmadım. Bul-değiştir yaptığımızda aynı kelimenin harekeli ve harekesiz yazımlarını farklı kelimeler gibi algılıyor. Yani bul-değiştir fonksiyonları InDesign CS5 ME gibi gelişmiş görünmüyor, daha doğrusu normal sürüm InDesign’ın içerisine böyle bir kabiliyet ekleyemiyor. Ancak yazım konusunda yetenekli bir eklenti. Eğer ajans işleri yapıyorsanız, eklentinin özellikleri gelen işleri açıp çalışmanıza olanak sağlayacaktır. Eğer bir yayınevinde çalışıyor ve kitap, dergi, ansiklopedik yazılar gibi detaylı işler yapıyorsanız InDesign CS5 ME kullanmanızı öneririm.

http://www.adobegunlugu.com/indesignda-arapca-ve-ibranice-tasarim-yapmak/

http://www.winsoft-international.com/en/products/adobe-indesign.html

Teşekkür

Buradan, Arapça dizgi-tasarım konularındaki tecrübesiyle bana yardımcı olan kardeşim Said Demirtaş’a teşekkür ediyorum.

İlgili Yazılar:

• InDesign’da Arapça ve İbranice Tasarım Yapmak
• Adobe InDesign CS5 ve Arapça
• Adobe eSeminerleri 67: InDesign CS5.5 Anchored Object İncelemesi

Herkese merhaba,

Türkiye’de ve komşu ülkelerde Arapça yaygın bir dil, dolayısıyla önümüze gelen bazı işler Arapça olabiliyor. İlk kez Arapça bir iş yapacaksanız veya “InDesign’da nasıl Arapça yazarım?” diyorsanız, bu yazıda sizlere Indesign ile nasıl Arapça yazabiliriz, temelde nelere ihtiyacımız var çok uzatmadan anlatmaya çalışacağım.

İlk olarak Arapça için ücretsiz bir InDesign scripti ile işe başlayalım:

http://www.adobe.com/cfusion/exchange/index.cfm?event=extensionDetail&loc=en_us&extid=1792034

Yukarıdaki adresi açtığınızda ve download linkine tıkladığınızda sizi aşağıdaki adrese yönlendiriyor:

http://indesigning.net/right-to-left-arabic-hebrew-hindi-in-indesign-cs4-none-me

Bu script sayesinde InDesign içerisinde Arapça yazabilmek mümkün, ancak en ince ayarlarına kadar Arapça yazamayabilirsiniz. Diyelim ki bir satır, bir cümle veya bir paragraf Arapça yazı yazmanız gerekiyor, bu script sayesinde bu mümkün; ancak aynı cümle içerisinde hem Türkçe hem Arapça yazmak isterseniz, bu script isteklerinize cevap vermeyecektir. Türkçe metnin arasına Arapça yazmaya çalıştığınızda yazılar çok karmaşık bir hal alıyor ve sorunlar çıkmaya başlıyor. Arapçaya özgü “harekelere” müdahale şansı olmadığı için (böyle bir ayar varsa da ben bulamadım) bazı yazım sorunlarıyla karşılaşabilirsiniz.

Hemen üzülmeyin, script gerçekten işe yarıyor, deneyerek değerlendirme yapmanızda fayda var. Bu scripti düz yazı diyebileceğimiz şekilde Arapça metinler yazmak için kullanabilirsiniz. İster bir satır, isterseniz koca bir paragraf… salt Arapça metin yazdığınızda ciddi bir sorun gözükmüyor. Değerlendirmeyi gerçek bir iş üzerinden yapmanızda fayda var. Arapça iş yapan arkadaşlardan bu yönde tavsiyeler ve bilgi paylaşımları bekliyoruz, çünkü her tecrübe yeni bir kapı açıyor.

Sonuç olarak denemelerimizde başarılı bulduğumuzu söyleyebilirim. Ücretsiz olmasını da düşünürsek, hiç yoktan iyidir, bir kenara not etmekte fayda var. Bu script sayesinde artık standart bir Indesign programı ile Arapça yazabilirsiniz.

Gelelim scriptin kurulumuna, scriptin ismi uzantısıyla birlikte şöyle: “create_arabic_pstyle.jsx”

Bu scripti, Windows7 kullandığım için ilgili klasöre kopyaladım. Eğer Windows7 kullanMıyorsanız, doğru script klasörünü bulmalısınız. Buraya kopyaladığınız dosyaları Indesign CS5 içerisinde Alt+Ctrl+F11 (Indesign>Windows>Utilities>Scripts) ile açılan scripts panelinde “application” sekmesinin altında görebilirsiniz.

64bit Windows7:
“C:\Program Files (x86)\Adobe\Adobe InDesign CS5\Scripts\Scripts Panel”

32bit Windows XP:
“C:\Program Files\Adobe\Adobe InDesign CS5\Scripts\Scripts Panel”

Alt+Ctrl+11 yaptıktan sonra açılan scripts panelindeki “create_arabic_pstyle.jsx” sekmesine çift tıkladığınızda Paragraf Styles menüsünde “Arabic” isimli bir stil tanımlanacaktır. Klavyenizi Arapçaya çevirdiğinizde ve uygun Arapça fontunuzu seçtiğinizde artık sağdan sola arapça yazmaya başlayabilirsiniz. Scriptin ücretsiz olması sebebiyle sorun yaşama ihtimalinize karşı tedbir olarak, yeni oluşturduğunuz arapça stilli bu dosyayı masaüstünüze kaydedin, lazım olduğunda bu dosyadan her zaman Arapça yazabilir, Arapça stilinizi diğer dosyalarınıza çağırabilirsiniz.

(Not: Arapça yazabilmek için öncelikle bu iş için doğru hazırlanmış bir fonta ihtiyacınız var. Arapçanın Türkçeden farklı olarak birçok özellikleri var, Arapçayı bildiğinizi varsayarak burada sadece fontun önemini vurgulamak istiyorum. Ayrıca bilgisayarınızda Arapça yazmanıza izin verecek dil/klavye ayarlarını yapmanız gerekmektedir. Windows7’de bu ayarı kontrol panelindeki saat, dil, bölge ayarları sekmesinden yapabilirsiniz.)

İlgili Yazılar:

• Adobe InDesign CS5 ve Arapça – 2
• InDesign’da Arapça ve İbranice Tasarım Yapmak
• 2. InDesign Buluşmasına Davet: 6 Kasım Cumartesi